Demagog poluje na piksele, przy ślepocie na grube manipulacje [OPINIA]

Do akcji wkroczył Demagog. Wskazał znak wodny SynthID, charakterystyczny dla obrazów generowanych przez narzędzia Google, oraz nieścisłości architektoniczne, między innymi brak wieżowca. Wniosek? Obraz został wygenerowany lub zmodyfikowany przez AI i nie może być traktowany jako wierne zdjęcie rzeczywistości. Technicznie to może być prawda, tyle że z tego jeszcze nie wynika, że ktoś sfabrykował frekwencję albo próbował oszukać opinię publiczną.

Opinia Demagoga jednak zadziałała na media społecznościowe. Facebook oznaczył wszystkie wpisy zawierające to zdjęcie i ograniczył ich zasięg budząc konsternację na całym świecie. Do światowej  konsternacji jeszcze wrócę w dalszej części tekstu.

Piksele dla Demagoga tym razem najważniejsze

Według szacunków warszawskiego Ratusza w Marszu Niepodległości uczestniczyło do 250 tysięcy osób. Organizatorzy podawali znacznie wyższe liczby, mówiąc o setkach tysięcy uczestników. Niezależnie od tego, który szacunek uznamy za bliższy rzeczywistości, tłum na ulicach Warszawy nie był wytworem generatora obrazów. Świadczą o tym chociażby zdjęcia opublikowane w serwisie Polskiej Agencji Prasowej „w likwidacji”. Frekwencji tegorocznego Marszu nikt wizualnie zawyżać nie musiał.

Można oczywiście weryfikować fotografie, czy jak woli nazywać je Demagog – obrazy. Można wskazywać, że obraz został poddany obróbce, a nawet całkowicie wygenerowany. To elementarny obowiązek fact-checkera. Problem zaczyna się wtedy, gdy techniczna analiza pojedynczej grafiki i konsekwencje blokady jej dla użytkowników przesłania znacznie poważniejsze pytania o rzetelność informacji publikowanych przez media czy agencje prasowe. A tu, na pewno w odniesieniu do Marszu Niepodległości, Demagog dziwacznie wręcz milczy, „cedząc komara, a przepuszczając wieloryba”

Kraków pokazał, jak działa cyfrowa pałka

Przypadek z Krakowa, po tragicznym zamachu na Rynku Głównym 7 listopada, powinien być dla wszystkich ostrzeżeniem. Zdjęcie policjanta klęczącego nad sprawcą zostało przy pomocy AI wyostrzone z materiału filmowego słabej jakości – duży zoom cyfrowy zdegradował obraz. Nie zmieniono przebiegu wydarzeń, nie dodano fikcyjnych uczestników ani nie odwrócono sensu przedstawionej sceny. Mimo to publikacje zostały oznaczone jako związane z dezinformacją. Konsekwencje odczuli na przykład użytkownicy platform społecznościowych organizujący zbiórkę krwi dla rannego funkcjonariusza – zasięg tych postów został mocno okrojony a grafiki ukryte.

Oto problem, którego Demagog i podobne organizacje nie mogą zbywać technicznymi definicjami. Algorytm nie rozumie kontekstu tak jak człowiek. Potrafi natomiast skutecznie ograniczyć zasięg informacji, która w danym momencie jest społecznie potrzebna, albo dla zebrania krwi, albo dla budowy narodowej dumy!

Dalsza część tekstu pod zdjęciem.

Ironia polega też także na tym, że Meta sama zachęca użytkowników do korzystania z narzędzi AI, również przy edycji i poprawianiu zdjęć. Kiedy jednak podobne rozwiązania wykorzystuje ktoś publikujący materiał dotyczący wydarzenia politycznego, może się okazać, że trafia pod lupę mechanizmów walki z dezinformacją i za sprawą „niezależnych weryfikatorów” wpada w cyfrową otchłań. Czy to naprawdę właściwa miara?

Czego Demagog nie chce dostrzec

Jeszcze ciekawsza jest selekcja tematów fact-checkingowych. Co zrozumiałe, selekcja istnieć musi. Są powody organizacyjne, finansowe i inne, ale najlepiej dokonywać jej według wagi informacji, a nie po uważaniu. Ważna – matematycznie i naukowo policzalna – mogłaby być na przykład frekwencja na tegorocznym Marszu. I tak na przykład Onet oszacował ją sobie znanymi metodami na 120-160 tysięcy osób. Reuters, AP i AFP poza tym, że opisywały wydarzenie jako „marsz skrajnej prawicy”, często sprowadzały skalę zgromadzenia do ogólnikowego określenia „tysiące uczestników”.

Trudno dostrzec w działaniach Demagoga determinację w tropieniu uproszczeń i manipulacyjnych etykiet stosowanych przez polskie lub zagraniczne media.

Niemiecka publiczna telewizja ARD pokazuje Marsz Niepodległości w kontekście antymigracyjnym i wręcz rasistowskim. Zmanipulowała nawet hasło marszu, podając: „Polak w Polsce panem” (niem.: In Polen ist der Pole, der Herr). Gruba dezinformacja na masową skalę, ale kto by się tym przejmował, prawda? O sprawie informowała m.in. Aleksandra Fedorska.

Niemiecka publiczna telewizja ARD stawia @StowMarszN w kontekście antymigracyjnym i wręcz rasistowskim. Zmanipulowała nawet hasło marszu, podając: „Polak w Polsce panem” (niem.: In Polen ist der Pole, der Herr)

@Rafal_Buca , @jpinkwart , @cezarykrysztopa , @krzysztofbosak , @prezydentpl , @OficjalneZero , @LAJankowski , @SamuelPereira , @TomaszSakiewicz

— Aleksandra Fedorska (@a_fedorska) November 12, 2026

Jednak tak poważne rozbieżności w relacjonowaniu wydarzenia zasługują na dużo bardziej skrupulatną weryfikację niż „niedoskonałości” wygenerowanej grafiki. Oczywiście, jednak nikt zdaje się nie być tym zainteresowany.

Dalsza część tekstu pod zdjęciem. 

Kilka lat temu podobny problem pojawił się przy sprawie tablic „Strefa wolna od LGBT”, które B.Staszewski umieszczał na znakach wjazdowych do polskich miejscowości. Była to inscenizacja i mistyfikacja, która obiegła świat i pomogła utrwalić fałszywy obraz imaginowanych fizycznych stref zakazu wjazdu dla osób LGBT. Samorządowe uchwały, choć rzeczywiście istniały, nie ustanawiały takich stref. Czy międzynarodowe konsekwencje tej dezinformacji (uchwala PE) doczekały się równie stanowczej oceny ze strony fact-checkerów? Nie, Demagog nawet te działania na swój sposób rozbrajał i afirmował, pisząc o „aktywizmie”.

W artykule z 2024 r. o Funduszu Sprawiedliwości Demagog pisze wprost:

„Tzw. uchwały anty-LGBT spotkały się ze sprzeciwem ze strony osób nieheteronormatywnych. Za sprawą aktywisty Barta Staszewskiego zaczęto je nazywać +strefami wolnymi od LGBT+. Staszewski bowiem zamieścił tablice z takim napisem przed wjazdem do miejscowości, w których obowiązywały takie uchwały.”

Dalej opisują Atlas Nienawiści i wspominają stanowisko Ordo Iuris (że żaden samorząd nie ogłosił się „strefą wolną od LGBT”, a mit powstał z happeningów), ale nie traktują tego jako faktu do prostowania. Sami używają terminologii „strefy anty-LGBT” / „uchwały anty-LGBT”, choć nigdy takich stref ani uchwał nie było.

Kto sprawdza sprawdzających

Demagog to formalnie certyfikowana przez IFCN i EFCSN organizacja fact-checkingowa, pełniąca rolę odpłatnego partnera koncernu Meta. Jest też organizacją korzystającą z finansowania między innymi ze środków firm technologicznych, grantów i fundacji. Wśród wskazywanych źródeł wsparcia są Meta, Google, Ambasada USA oraz Fundacja im. Stefana Batorego. Samo otrzymywanie pieniędzy od takich podmiotów nie dowodzi politycznej zależności. Nie daje też jednak powodu, by rezygnować z pytań o przejrzystość finansowania, niezależność i dobór tematów. Certyfikaty organizacji fact-checkingowych również nie zwalniają z krytycznej oceny własnej działalności i pokazywania transparentności swoich własnych procedur odbiorcom.

Walka z dezinformacją jest potrzebna. Nie może polegać jednak na tym, że jednych sprawdza się z lupą, a wobec innych stosuje taryfę ulgową. Nie może też prowadzić do sytuacji, w której techniczna ingerencja w fotografię automatycznie staje się pretekstem do ograniczania debaty publicznej, albo ograniczania zasięgu kont przekazujących informacje o Marszu Niepodległości na całym świecie. Demagog musiał doskonale znać konsekwencje wciśnięcia swojego przycisku „enter” i w mojej ocenie z premedytacją go użył. Czy jednak debata publiczna stała się od tego lepsza, a zaufanie do fact-checkerów wzrosło?

„Niezależni weryfikatorzy informacji” chcą kontrolować wiarygodność informacji. W porządku. Sami również muszą jednak podlegać kontroli. Bo prawda nie jest własnością żadnego stowarzyszenia, a certyfikat rzetelności nie daje nikomu monopolu na jej interpretowanie.