To właśnie myślenie – to głębsze, sięgające fundamentów – jest nam dziś moim zdaniem potrzebne najbardziej. Zamiast brać udział w medialnej nawalance, warto zapytać, co ta nagroda mówi o nas samych i jak skutecznie próbuje wyjałowić nasze umysły z rozumienia tego, czym jest odwaga.
Światło w mroku
Są w historii momenty, które nazywamy czasami ciemności. Wojna, systemowa pogarda, zapach prochu i strachu. Krzyk, płacz dzieci i to przekonanie, że każdy dzień może być ostatnim. Brzmi to jak paradoks, ale właśnie w tym mroku najjaśniej widać światło.
Maksymilian Kolbe nie robił chłodnej kalkulacji – po prostu wyszedł przed szereg w miejsce skazańca. Wyszedł dlatego, że ów skazaniec Franciszek Gajowniczek miał żonę i dzieci. Janusz Korczak nie szukał tylnego wyjścia z transportu, bo wiedział, że jego miejsce jest przy dzieciach z getta wywożonych na pewną śmierć do Treblinki. Był z tymi dziećmi z Domu Sierot do samego końca – jak mówią znane relacje – dając im po prostu pokój. Rodzina Ulmów nie otwierała drzwi dla poklasku, ale z litości, za którą zapłacili życiem własnym i swoich sześciorgu dzieci.
Bohaterowie! Ale nie z marmuru. Nie budowali osobistej marki, nie liczyli polubień. Ich siła tkwiła w tym, że nie uciekli, choć ucieczka była nie tylko możliwa, ale wręcz – patrząc pragmatycznie – rozsądna.
Dwie definicje, jeden fundament?
Dziś z dumą ogłaszamy „czasy pokoju”. Mam jednak nieodparte wrażenie, że to tylko inna faza wojny – tym razem o wartości. Front nie przebiega przez okopy czy ulice, ale przez nasze sumienia i język, którym próbujemy zaczarować rzeczywistość.
Oto w blasku fleszy przyznaje się tytuł „superbohaterki” kobiecie i lekarzowi za czyn, który jeszcze niedawno byłby opisywany językiem dramatu, a nie uznania. I nagle okazuje się, że w jednym świecie, w jednym słowniku, funkcjonują obok siebie dwie wykluczające się definicje bohaterstwa.
Jedna mówi: oddać życie za drugiego człowieka. Druga wpaja, że mieć odwagę to umieć zdecydować, że życie drugiego się zakończy.
Jeśli wszystko może być bohaterstwem, to słowo to staje się wydmuszką. Jeśli za przejaw „supermocy” uznajemy eliminację problemu zamiast pomocy w jego udźwignięciu, to znaczy, że przestaliśmy rozumieć pojęcia, których używamy. To proces cichego wyjaławiania naszych umysłów – przyzwyczajania nas, że bohaterstwo to po prostu „skuteczność” w zarządzaniu dyskomfortem.
Ucieczka męskości w „Twój wybór”
W tej debacie pomijamy jednak wątek kluczowy. Gdzie podziała się męskość? Odnoszę wrażenie, że mężczyznom odebrano dziś prawo do prawdziwego heroizmu, a my… przyjęliśmy to z ulgą.
Dziś wmawia się facetom, że szczytem wsparcia jest zdanie: „To Twoja decyzja, ja się dostosuję”. Brzmi to jak nowoczesna tolerancja, a w rzeczywistości to najgłębsza forma dezercji i obojętności. To umycie rąk i przerzucenie całego ciężaru moralnego na barki kobiety. Mężczyzna, wycofując się w cień „jej wyboru”, udaje, że daje jej wolność, podczas gdy w praktyce funduje jej najczarniejszą samotność.
Prawdziwy heroizm nie polega na asystowaniu przy czyimś dramacie z bezpiecznego dystansu. Polega na powiedzeniu: „Jestem tu. Udźwigniemy to razem, nie bój się”.
Siła, która nie mieści się w bicepsie
Dzisiejszy wzorzec mężczyzny bywa żałośnie płaski. Facet wyciskający 150 kg na ławce budzi podziw na siłowni, ale życie rzadko kładzie przed nami sztangę. Znacznie częściej kładzie odpowiedzialność. Można być gladiatorem w lustrze i przezroczystym cieniem we własnym domu.
Tymczasem biblijny obraz męskości jest radykalnie inny. W centrum stoi Chrystus – nie jako dominator, ale jako ten, który służy i oddaje siebie do końca. Pan i król, który obmywa swoim uczniom stopy na znak tej służby! To siła miłości, która nie potrzebuje oklasków, bo realizuje się w ciszy, wierności i obecności, której nikt nie nagradza statuetką.
Pytanie o fundament
Ile decyzji, które dziś kończą się tragedią, w ogóle by nie zapadło, gdyby obok był Mężczyzna? Nie ideał bez wad, ale człowiek po prostu obecny. Taki, który nie wyparuje, gdy robi się duszno.
Może problem nie zaczyna się tam, gdzie najgłośniej krzyczymy. Może zaczyna się w chwili, gdy męskość przestała być powołaniem do służby, a stała się projektem wizerunkowym. Gdy „wyglądać” wygrało z „być”.
Kiedy za bohaterstwo uznajemy już nie tylko gotowość do ofiary, ale i decyzję o przerwaniu życia – i jeszcze to nagradzamy – to znaczy, że fundamenty pękły, albo ktoś chce abyśmy owierzyli, że one pękły.
Czy my mężczyźni żyjemy w lepszych czasach, czy może po prostu w takich, w których urządzono nam bardzo wygodną celę. Pozwolono nam nie dorastać, a ucieczkę nazywać wolnością. Tylko czy w takim świecie da się jeszcze spotkać człowieka, kto zrobi to, co kiedyś było oczywiste?
Po prostu zostanie do końca.
