Teza, że określenie „wobec prezydenta” oznacza obecność prezydenta nie jest wcale konieczna, opiera się na uproszczeniu, które nie wytrzymuje zderzenia ani z logiką języka prawnego, ani z konstrukcją konstytucyjną państwa.
„Wobec” to relacja, nie dekoracja
W języku potocznym można jeszcze próbować rozmywać znaczenia. W języku prawa – nie. Tam każde słowo jest nośnikiem konkretnej funkcji. „Wobec” nie oznacza „gdzieś obok” ani „przy okazji”. Oznacza skierowanie czynności do określonego podmiotu, który tę czynność przyjmuje i nadaje jej skutek prawny.
Ślubowanie nie jest monologiem. To akt relacyjny. Ma adresata. Tym adresatem jest organ państwa – Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. Bez tej relacji nie ma pełnej czynności prawnej, jest co najwyżej jej symulacja.
Prezydent nie jest świadkiem
Zwolennicy tezy o „zbędnej obecności” próbują sprowadzić rolę prezydenta do biernego obserwatora. To fundamentalne nieporozumienie.
Gdyby ustawodawca chciał, by prezydent był tylko świadkiem, użyłby formuły „w obecności Prezydenta”. Nie zrobił tego. Wybrał „wobec”, czyli konstrukcję, w której prezydent przyjmuje ślubowanie, czynność wywołuje skutek prawny względem niego jako organu państwa i dochodzi do formalnego włączenia osoby ślubującej w strukturę władzy
To nie jest semantyczna subtelność. To różnica między obecnością a kompetencją.
Konstytucyjny sens tej relacji „wobec Prezydenta”
Prezydent nie jest przypadkowym uczestnikiem ceremonii. Jest najwyższym przedstawicielem państwa i strażnikiem ciągłości władzy. Właśnie dlatego to wobec niego dokonuje się akt ślubowania.
To moment, w którym jednostka wchodzi w porządek konstytucyjny państwa nie abstrakcyjnie, lecz poprzez konkretny organ. Państwo działa przez swoje instytucje, nie przez pustą przestrzeń.
Oderwanie ślubowania od prezydenta oznaczałoby w praktyce jego odpaństwowienie. Akt przestałby być częścią procedury ustrojowej, a stałby się jedynie symbolicznym gestem.
Konsekwencje absurdalne
Przyjęcie tezy, że obecność prezydenta nie jest konieczna, prowadzi do prostego pytania: to wobec kogo właściwie składane jest ślubowanie? Jeśli odpowiedź brzmi: „wobec nikogo konkretnego”, to znaczy, że przepis traci sens. Jeśli „wobec instytucji jako idei”, to znaczy, że usuwamy z prawa jego operacyjny charakter i zastępujemy go metaforą. Prawo jednak nie działa w metaforach. Działa przez konkretne czynności, wykonane wobec konkretnych organów.
Interpretacja, która eliminuje konieczność obecności prezydenta, jest w istocie próbą obejścia sensu przepisu bez jego zmiany. To zabieg wygodny politycznie, ale niebezpieczny ustrojowo. Tym bardziej dziwi fakt obecności podczas tej imprezy tzw. autorytetów prawa i byłych prezesów Trybunału Konstytucyjnego, którzy żyrują ewidentne łamanie prawa.
Jeśli zaczniemy uznawać, że „wobec” można odczytać jako „niekoniecznie w obecności”, to równie dobrze można rozmyć kolejne przepisy. Wtedy prawo przestaje być systemem reguł, a staje się zbiorem sugestii.
„Wobec Prezydenta” to nie symbolika
„Wobec Prezydenta” oznacza realną, a nie symboliczną obecność organu, który przyjmuje ślubowanie i nadaje mu skutek prawny. Nie chodzi o ceremoniał, lecz o istotę czynności konstytucyjnej.
Twierdzenie, że prezydent nie musi być obecny, to po prostu próba osłabienia znaczenia przepisu poprzez jego językowe rozbrojenie.
A państwo, w którym słowa tracą znaczenie, bardzo szybko traci również swoje instytucje.
