Po 15 latach pracy oddanej jednej instytucji Annę, jak twierdzi, próbowano sprowadzić do roli statysty we własnym życiu. To nie jest historia o konflikcie w pracy. To opowieść o tym, jak system potrafi krok po kroku złamać człowieka — aż zostaje tylko jedno wyjście: ratować siebie. Opisał ją na swoim fanpagu zielonogórski aktywista Kacper Kubiak.
Oryginalny wpis przytaczamy w całości za zgodą autora
Scena, której nie było w programie. Jak 15 lat pasji próbowano zamienić na numerek w szatni. Przez półtorej dekady Anna (imię zmienione) była filarem Lubuskiego Teatru. Przeżyła zmiany ustrojowe Polski, zmiany systemowe i setki premier spektakli i do każdego włożyła coś od siebie. Znała każdy kąt, każdą śrubę w scenografii i tysiące nazwisk. Była specjalistką, która o marketingu i impresariacie wiedziała wszystko. Jednak, że najtrudniejszy spektakl napisał ktoś za nią i reżyserami zostali ludzie, którzy zamiast merytoryki wybrali przemoc psychiczną, Wystarczył jeden nowy kierownik i jedna nieprzychylna kierowniczka.
To nie jest tylko historia o utracie pracy. To historia systemowego niszczenia człowieka, kobiety, gest po geście. To opowieść o tym, jak mobbing powoli odbiera głos, godność, a na końcu – zdrowie.
Wszystko zaczęło się od ciszy, potem była burza. Anna wróciła do pracy po miesięcznym zwolnieniu psychiatrycznym. To zwolnienie nie było fanaberią – było krzykiem organizmu, który nie radził sobie z toksyczną relacją z bezpośrednią przełożoną, M. (tak będziemy ją nazywać w tej opowieści) Anna liczyła na to, że czas i dystans pozwolą na nowo poukładać zawodowe klocki. Nie wiedziała, że w tym czasie w teatrze pojawił się „nowy porządek”. Pan W.
Pierwsze zderzenie z Panem W. nastąpiło w korytarzu. Przedstawiono jej nowego przełożonego. Anna, z natury uprzejma i profesjonalna, wyciągnęła rękę.
To Anna z działu impresariatu — przedstawiła ją kadrowa. W. zmierzył ją wzrokiem i rzucił lekceważąco: — Aaa, to jest ta Anna „od M”.bUsłyszała zdanie, które przecięło powietrze jak nóż, to było bardzo nieprofesjonalne. Pierwsze spotkanie i już jakieś niezrozumienie i mur.
W świecie mobbingu to zdanie ma swoją wagę. To naznaczenie. W. nie widział w niej pracownika z 15-letnim stażem, sukcesami i wiedzą. Widział w niej „tą od M”.
W tym jednym zdaniu zawarto wyrok: Anna przestała być podmiotem, stała się celem. „Lampka ostrzegawcza”, o której mówi Anna, nie przestawała świecić. Mając za soba urlop z powodu mobbingu doświadczyła właśnie flashbaku i strachu, że jeszcze do końca z tego nie wyszła, a już jest ponownie w tym bagnie uprzedzeń. Wracając tego dnia do domu zastanawiała się, czy dobrze zrobiła, że dała im i sobie ponownie szansę. To miejsce to ogromna część jej życia i wtedy wydawało jej się, że walczy o swoje dobre imię.
Dwa dni później Anna została wezwana „na górę”. Piętnaście minut przed czasem, bez agendy, bez przygotowania. Weszła do gabinetu W. i poczuła duszność. Przy stole siedziała już M – jej mobberka – z naręczem starannie przygotowanych notatek. Obok główna kadrowa. Sceneria jak z przesłuchania, choć oficjalnie nazwano to „mediacjami”.
Prawdziwe mediacje opierają się na dobrowolności i bezstronności. Tutaj nie było ani jednego, ani drugiego. W. od progu przyjął rolę prokuratora i sędziego w jednej osobie. Był złym i złym gliną, dobrego nie było. Spytał, ile lat pracuję i czy wszędzie tak „wywlekam brudy” — wspomina Anna.— Dał mi do zrozumienia, że brudy pierze się wewnątrz, a ja, idąc na zwolnienie i zgłaszając nieprawidłowości i mobbing do Urzędu Marszałkowskiego, złamałam niepisaną zasadę milczenia. Próbowano jej udowodnić kłamstwo w sprawie pracy zdalnej, mimo że Anna miała maile jako dowody. Nikt nie chciał ich oglądać.
W. dał „złotą radę”. Opowiadał, jak sam był kiedyś w podobnej sytuacji po prostu odszedł z pracy. Anna poczuła, że to nie jest o niej, to nie są jej działania i ona tak nie postępuje. Jest kobietą, która wie czego chce, zawsze taka była. Piękna, elegancka, szykowna, no taka, po prostu widoczna, ale nie na pokaz, dla siebie. Pewność siebie zawsze przyciąga, a za jej wielkimi ciemnymi okularami nigdy nie było ściany, uśmiech i charakterystyczny głos od razu burzył dystans sprawiając, że człowiek czuł się naprawdę emocjonalnie przytulony i zaopiekowany.
„Osoby bardziej wrażliwe i empatyczne częściej doświadczają mobbingu, ponieważ rzadziej stawiają twarde granice i dłużej tolerują trudne zachowania, ale nie jest to ich wina, tylko efekt mechanizmów przemocy.”
Dalej na spotkaniu wszystko toczyło się według ustalonego scenariusza prawdopodobnie zaplanowanego podczas jej urlopu. Zamiast rozmowy o rozwiązaniu konfliktu, Anna usłyszała litanię pochwał pod adresem M. Że jest świetnym kierowniczką, że ma wyniki. Argumenty merytoryczne mieszano z osobistymi uprzedzeniami. W połowie spotkania do pokoju wszedł naczelny dyrektor, odciągając kadrową pod pretekstem „ważnych dokumentów”. Anna została sama z dwójką swoich oprawców. To wtedy padły słowa o związku zawodowym, o demokracji, o prawie pracy. W. kwestionował wszystko, nawet prawo Anny do posiadania reprezentacji. To nie były mediacje.
— To był lincz — wspomina Anna. — Czułam się, jakby próbowali mnie wymazać z tej instytucji, minuta po minucie.
Anna wracała do domu, zanosząc się płaczem. Nadzieja na normalność po przymusowym urlopie umarła tamtego popołudnia na dywanie W.
Kiedy nie udało się Anny zwolnić od razu, wdrożono strategię „białego mobbingu”. To najbardziej wyrafinowana forma przemocy.
„Biały mobbing to subtelna, trudna do uchwycenia forma przemocy psychicznej w pracy, polegająca na drobnych, powtarzalnych działaniach jak ignorowanie, pomijanie, lekceważenie czy „uprzejme” wykluczanie, które pojedynczo wyglądają niewinnie, ale razem stopniowo podkopują poczucie wartości i bezpieczeństwo osoby.”
Annę przesunięto do działu marketingu. Brzmi dobrze? Tylko z pozoru. Kobieta z międzynarodowymi certyfikatami i dyplomami z Digital Marketingu usłyszała, że nie ma już prawa, pisać postów na Facebooku ani wysyłać mailingu i zajmowac się marketingiem. Wszystko, w czym była ekspertką, zostało jej odebrane. Zamiast tego dostała zadanie godne stażysty: „obchód plakatów”.
— Musiałam rano, bez względu na pogodę, krążyć wokół teatru i sprawdzać, czy plakaty wiszą prosto. Czy słońce, deszcze czy burza — opowiada Anna. — To było upokarzające. Chodziłam wokół budynku, w którym spędziłam pół życia, czując na plecach wzrok współpracowników. Wiedziałam, że to test mojej wytrzymałości. Chcieli, bym sama pękła. Dziwne uczucie, bo zgłaszasz mobbing, by go ograniczyć a tymczasem spada on na ciebie z podwójną siłą, na oczach całej kadry teatru, którzy tylko się przyglądają, trochę czują, że ich to też może spotkać.
Doszedł do tego system raportowania, być może to nie jest złe, być może w innych firmach tak jest, że dyrektor rozlicza. To były poniedziałkowe meldunki z planów na tydzień i piątkowe rozliczenia z każdej minuty pracy. Takie zadanie dotyczyło tylko mnie, tylko ja miałam takie raporty piątkowe.
— Czułam się jak w klatce.
Każdy oddech, każde wyjście do toalety wydawało się monitorowane. Jej kompetencje zaczęły parować pod wpływem stresu. Pisanie prostego maila stało się katorgą, bała się, że każde słowo zostanie użyte przeciwko niej.
— Tak działa stres, coś, co potrafiłam zrobić w 5 minut trwało godzinę, stres w związku z tym się zwiększał, bo bałam się, że to jest widoczne. Zaczynałam bać się wszystkiego co robię, jak bym uczyła się wszystkiego od nowa. Straciłam wiarę w swoje umiejętności, a narastająca niepewność tylko zwiększała stres; po urlopie obiecywałam sobie, że nie dam się już w to wciągnąć, bo dużo mnie to kosztowało, a teraz znów się w tym znalazłam i pojawiło się poczucie winy, jakby cała moja praca terapeutyczna poszła na marne.
Lipiec. Koniec sezonu, puste korytarze, upał, podłoga skrzypi wtedy w charakterystyczny sposób, zapach też jest inny niż zimą. Anna zostaje wezwana do gabinetu pod koniec dnia pracy. W środku dyrektor naczelny, i W. W powietrzu wisiało coś ciężkiego i nie do zniesienia. Scenariusz był przygotowany co do minuty.
— Zaprosili mnie na spotkanie i powiedzieli, że w marketingu mnie nie chcą. Że M. mnie nie chce, że nikt mnie nie chce — mówi Anna. — I zaproponowali mi szatnię. Po 15 latach pracy, po studiach, po sukcesach, miałam zostać szatniarką.
— Nie mówię, że to jest jakaś zła praca, bo żadna praca nie hańbi, ale po to się kształcisz, żeby mieć możliwość pójścia dalej i wyżej.
To był szantaż. „Masz kilka minut” – usłyszała. Albo podpisujesz oddelegowanie do szatni, albo rozwiązujemy umowę za porozumieniem stron, albo dostajesz dyscyplinarkę za uchybienia od obowiązków, których nikt nie potrafił sprecyzować. Dyrektor naczelny rzucił, że „musi jechać do Poznania” i wyszedł, zostawiając ją z W. i prawniczką na głośniku, która – jak się później okazało – nawet nie miała podpisanej umowy z teatrem. — Nie miała prawa mi doradzać. Chciałam poczekaż do poniedziałku, przemyśleć wszystko, wykonać kilka telefonów.
Anna, w skrajnych nerwach, próbowała wyjść na korytarz, by zadzwonić do swojego prawnika. W. zaczął jej szukać po pokojach, szarpał za klamki. Kiedy Anna wróciła po torebkę, stanął jej na drodze. Nie chciał jej przepuścić, osaczył ją między biurkami. Doszło do popchnięcia, nie rękoma, ciałem. To był moment krytyczny. Anna, trzęsącymi się rękami, wybrała numer na policję. Byli świadkowie, którzy potem powiedzieli, że nic nie widzieli bojąc się konsekwencji.
— Tak, ludzie tam boją się od wielu lat.
Mobbing to nie tylko to, co dzieje się w biurze. To to, co dzieje się z człowiekiem w domu, gdy zgasną światła. Anna przestała jeść. Jej żołądek akceptował jedynie płyny i raz na kilka dni coś twardego do ugryzienia. Organizm przeszedł w tryb przetrwania.
— Wypadły mi włosy. Miałam ich może jedną piątą tego, co wcześniej — wspomina.
— Ale najgorsze były sny. Śniło mi się, że on, W. jest w moim mieszkaniu. Chodzi po pokojach, a ja nie mogę go wyprosić. Chcę krzyczeć, ale nie wydaję żadnego dźwięku. Ta niemoc była paraliżująca.
— Oglądam się na zdjęciach z tamtego okresu i mam tam inne oczy. Puste, przerażone, skrajnie smutne. To oczy osoby, która została obdarta z poczucia własnej wartości. Profesjonalistka, która nie boi się wyzwań, nagle zaczęła wierzyć w to, co jej imputowano: że jest konfliktowa, że nic nie potrafi, że jest „upośledzona zawodowo”.
Finał tej historii nie jest taki, jakiego chcieliby oprawcy. Anna nie dała się zwolnić dyscyplinarnie. Nie przyjęła szatni. Wybrała najtrudniejszą drogę – drogę walki o prawdę. Odeszła z instytucji, kładąc na szali swoje bezpieczeństwo finansowe, ale ratując resztki zdrowia.
— Wybrałam życie — mówi krótko. — Sprawa w sądzie trwa. Nie miałam planu na życie poza ucieczką. Nie odpuściłam.
Dzisiaj Anna powoli składa siebie w całość. To nie jest łatwy proces. Traumy po mobbingu nie leczy się w tydzień. To miesiące terapii, leków i odbudowywania zaufania do samej siebie. Jej historia to przestroga dla wszystkich pracowników kultury i nie tylko: żadna instytucja, żadne stanowisko i żadna „misja” nie są warte tego, by pozwolić drugiemu człowiekowi zniszczyć swoją godność.
„Mobbing nie jest przypadkiem, tylko efektem systemu, który na niego pozwala”.
Anna już nie milczy. Jej głos, choć jeszcze czasem zadrży, brzmi teraz głośno i wyraźnie. Ponownie lubi dobrze wyglądać, ubrać się, umalować dla siebie.
A teatr? teatr gra dalej, czasem Anna przejdzie obok i zobaczy jak plakaty są nie zmieniane i nie ma w nich aktualizacji wydarzeń.
— Dla mnie kurtyna opadła raz na zawsze. Odsłaniam prawdę o tym, co dzieje się za kulisami w miejscu, które kocham, gdy władza trafia w ręce ludzi bez empatii, którzy są kryci przez władzę. Można tylko uciec z tonącego okrętu i ratować swoje zdrowie i życie. M. i W. nadal tam są a ja śpię już spokojnie…
Historia Anny pokazuje, że mobbing to nie „trudny charakter szefa”, lecz systemowe niszczenie człowieka — proces powolny, często niewidoczny z zewnątrz, który odbiera poczucie wartości, sprawczość i bezpieczeństwo. To nie są pojedyncze incydenty, ale powtarzalne działania, które działają jak kropla drążąca skałę. I właśnie dlatego nie można go bagatelizować ani tłumaczyć czyimś temperamentem czy „specyfiką pracy”. Mobbingowi trzeba powiedzieć dość — nawet jeśli oznacza to odejście z miejsca, które było częścią życia przez wiele lat, bo żadna praca nie jest warta utraty siebie.
Jeśli chcesz podzielić się swoją historią, napisz do mnie — nie musisz z tym zostawać sam/a. Twoja opowieść jest ważna.
Poważne wątpliwości wokół Lubuskiego Teatru
Do sprawy Lubuskiego Teatru odnosiliśmy się już w podcaście „Prosty z prawej”. W odcinku „Lubuski Teatr Patologii?” pokazaliśmy szerszy kontekst: wyniki audytu wskazujące na poważne nieprawidłowości finansowe, zarzuty o systemowy mobbing wobec pracowników oraz bierność władz regionu, które mimo sygnałów nie reagowały zdecydowanie. Rozmówcy podkreślali też, że osoby próbujące nagłaśniać sprawę spotykają się z presją, ostracyzmem i realnymi konsekwencjami zawodowymi. Ta historia nie jest więc odosobnionym przypadkiem — wpisuje się w obraz instytucji, w której problemy sięgają znacznie głębiej niż pojedyncze konflikty personalne.
