W wygłoszonym w Strasburgu orędziu o stanie Unii Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen zaprezentowała plan wzmocnienia niezależności Europy, obejmujący kluczowe reformy gospodarcze, klimatyczne, technologiczne oraz obronne.
1. Stan Unii i europejska suwerenność
Przewodnicząca Komisji Europejskiej zaznaczyła, że Europa znajduje się w przełomowym momencie historii – jest silniejsza niż kiedykolwiek, lecz zarazem wystawiona na wyjątkowo niestabilne warunki geopolityczne. Podkreśliła konieczność budowy suwerennej Wspólnoty zdolnej do samodzielnego stanowienia o własnym losie.
„…stan naszej Unii jest najsilniejszy, jaki kiedykolwiek był. Stan naszej Unii może również wydawać się tak niepewny, jak nigdy dotąd.”
2. Gospodarka, Jednolity Rynek i „walka z biurokracją”
Priorytetem UE jest pobudzenie wzrostu gospodarczego oraz dokończenie reformy Jednolitego Rynku w oparciu o plan One Europe, One Market Roadmap oraz wnioski z raportów Draghiego i Letty. W celu ułatwienia działalności przedsiębiorstwom i sektorowi MŚP, UE redukuje obciążenia administracyjne o około 17 miliardów euro rocznie poprzez pakiety poprawek oraz apeluje do państw członkowskich o powstrzymanie się od nadmiernego zagęszczania przepisów (gold-plating).
„Jeśli naprawdę zależy nam na uproszczeniu, potrzebujemy również paktu przeciwko nadmiernemu zagęszczaniu przepisów.”
3. Energia i elektryfikacja Europy
W odpowiedzi na rosnące koszty importu paliw kopalnych, które od początku konfliktu w Cieśninie Hormuz kosztowały UE dodatkowe 90 miliardów euro, Unia stawia na przyspieszenie transformacji. Celem jest podwojenie udziału energii elektrycznej w miksie energetycznym do 2040 roku, co pozwoli ograniczyć rachunki za import paliw kopalnych o 260 miliardów euro rocznie oraz pilna rozbudowa sieci przesyłowych.
„Mówiąc krótko: sprawmy, by przyszłość Europy była elektryczna. To konieczność.”
4. Relacje handlowe z Chinami i surowce krytyczne
Wskazując na alarmujący deficyt handlowy z Chinami wynoszący 1 miliard euro dziennie oraz ponad 80-procentową zależność w zakresie surowców krytycznych, zapowiedziano zdecydowane wyrównywanie szans rynkowych. W celu zabezpieczenia dostaw metali rzadkich i surowców dla przemysłu czystych technologii, mikroprocesorów i obronności powstanie nowa Europejska Korporacja ds. Surowców Krytycznych (European Corporation on Critical Raw Materials).
„Ustanowimy nową Europejską Korporację ds. Surowców Krytycznych. Pomoże nam ona pozyskiwać i gromadzić rezerwy tego, czego potrzebujemy.”
5. „Odporność klimatyczna”, rolnictwo i ochrona przed klęskami
Wobec dotkliwych skutków fal upałów i pożarów – 660 tys. spalonych hektarów i utrata 12 milionów ton zbiorów – KE przedstawi nowe ramy odporności klimatycznej obejmujące 100 najbardziej wrażliwych terytoriów w Europie. Zapowiedziano powołanie Sojuszu na rzecz Ubezpieczeń Klimatycznych (Climate Insurance Alliance), Europejskiej Inicjatywy Wodnej oraz stworzenie Europejskiej Floty Gaśniczej.
„Europa może, musi i utrzyma obrany kurs na osiągnięcie swoich celów klimatycznych.”
6. Sztuczna inteligencja i „suwerenność cyfrowa”
Unia stawia na wdrażanie sztucznej inteligencji w pięciu kluczowych sektorach gospodarki, zdrowie, transport, rolnictwo, zaawansowane przetwórstwo oraz obronność i przestrzeń kosmiczna, wykorzystując wysokiej jakości europejskie dane. Jednocześnie akcentuje się konieczność ograniczania ryzyk wynikających z rozwoju modeli autonomicznych oraz wdrażania zasad bezpieczeństwa w oparciu o unijny *AI Act*.
„Przede wszystkim chcemy sztucznej inteligencji z zachowaniem ludzkiego sprawstwa. To jest istota europejskiej drogi.”
7. Prawa społeczne, EU KIDS ACT i prawa kobiet
W obszarze społecznym zapowiedziano ustawę o dobrej jakości miejscach pracy (Quality Jobs Act), Europejski Pakiet Opieki (European Care Deal) oraz inicjatywy na rzecz rynku mieszkaniowego. W odpowiedzi na kryzys zdrowia psychicznego i zagrożenia cyfrowe dla młodych ludzi Komisja zaproponuje ustawę EU KIDS ACT – wprowadzającą zakaz korzystania z mediów społecznościowych poniżej 13 roku życia oraz nadzorowane konta z limitami czasowymi dla młodzieży w wieku 13–15 lat. Potwierdzono też stanowczą obronę praw kobiet i równego traktowania.
„Europa ma siłę, by działać. To my decydujemy o naszych zasadach, a nie wielkie firmy technologiczne.”
8. Partnerstwa globalne i relacje z Kanadą
UE rozwija sieć umów handlowych (m.in. z Indiami, Mercosur, Meksykiem) oraz projekt połączenia infrastrukturalnego Korytarza Środkowego (Middle Corridor) z mobilizacją do 12 mld euro inwestycji.
Przełomowym punktem wystąpienia było zaproponowanie obecnemu na sali premierowi Markowi Carneyowi otwarcia drzwi do uzyskania przez Kanadę statusu pierwszego członka stowarzyszonego UE w ramach nowo tworzonego Sojuszu na rzecz Przyszłości.
„…chciałabym współpracować z Panem nad otwarciem Kanadzie drzwi do stania się pierwszym członkiem stowarzyszonym UE.”
9. Bezpieczeństwo, obronność i wsparcie dla Ukrainy
W reakcji na nasilające się ataki hybrydowe, cybernetyczne i dronowe (m.in. w Polsce, Danii, Litwie i Lipsku), KE zaproponuje nową Europejską Strategię Bezpieczeństwa oraz stworzenie Europejskiego Artykułu 4 (Awaryjnego Protokołu Bezpieczeństwa) do szybkiej koordynacji reakcji na zagrożenia. Potwierdzono wszechstronną pomoc dla Ukrainy (wsparcie energetyczne przed zimą, zakup rakiet Patriot, wspólny projekt obrony rakietowej Freya) oraz uszczelnienie sankcji wobec Rosji.
„Uważam, że nadszedł czas na własny europejski Artykuł 4 – czyli Awaryjny Protokół Bezpieczeństwa.”
10. Polityka migracyjna i ochrona granic zewnętrznych
Mimo odnotowanego spadku nielegalnych przekroczeń granic o 55% w ciągu ostatnich dwóch lat, Komisja wzywa do pełnego wdrożenia Paktu o Migracji i Azylu. Zapowiedziano powołanie nowych Europejskich Ram Reagowania Kryzysowego na przypadek instrumentalizacji migracji, wzmocnienie agencji Frontex oraz nową inicjatywę wsparcia umiejętności i zatrudnienia młodzieży w basenie Morza Śródziemnego.
„To my, Europejczycy, decydujemy o tym, kto przybywa do naszej Unii i na jakich warunkach.”
11. Praworządność, demokracja i Nowy Kongres dla Europy
Wskazano, że przestrzeganie praworządności jest bezwzględnym warunkiem korzystania z budżetu UE, odnotowując postępy w reformach na Węgrzech, które umożliwiły odblokowanie środków. Z okazji przypadającej w przyszłym roku 70. rocznicy Traktatów Rzymskich zapowiedziano zwołanie Nowego Kongresu dla Europy, który wypracować ma nową wizję przyszłości Wspólnoty.
„Poszanowanie praworządności i praw podstawowych jest bezwzględnym warunkiem korzystania z funduszy UE.”
