„Deinstytucjonalizacja” czy likwidacja troski? Znów niepewna przyszłość Domu Chłopaków w Broniszewicach

Plan: od przyszłego roku nowe dzieci mogą nie trafiać do części placówek opiekuńczych działających w formule instytucjonalnej.

Projektowane zmiany w polityce społecznej wywołały gwałtowną reakcję opinii publicznej. Zgodnie z zapowiedziami Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, od przyszłego roku nowe dzieci mogą nie trafiać do części placówek opiekuńczych działających w formule instytucjonalnej. W praktyce oznacza to m.in. ograniczenie działalności takich miejsc jak prowadzony przez siostry dominikanki z Domu Chłopaków w Broniszewicach.

Placówka od kilkudziesięciu lat zapewnia opiekę chłopcom z niepełnosprawnościami i poważnymi problemami zdrowotnymi. W przestrzeni publicznej często wskazywana jest jako przykład zaangażowania i oddania personelu, który podejmuje się opieki nad dziećmi wymagającymi szczególnej troski.

Ministerstwo chce „nowoczesnych standardów” a nie „betonu”

Resort podkreśla, że kierunek zmian wynika z potrzeby dostosowania systemu do nowoczesnych standardów, określanych mianem „deinstytucjonalizacji”. Zakłada ona odchodzenie od dużych placówek na rzecz opieki środowiskowej i rodzinnej. W oficjalnych komunikatach nie brakuje uznania dla pracy wykonywanej przez siostry i personel Broniszewic, określanej jako misja i przykład wysokiego profesjonalizmu.

Jednocześnie jednak w projektowanych regulacjach pojawia się zapis, który budzi największe emocje – zakaz przyjmowania nowych podopiecznych do tego typu placówek. Krytycy wskazują, że w praktyce oznacza to stopniowe wygaszanie ich działalności.

Rozgoryczenia całą sprawą nie kryją prowadzące Dom Chłopaków siostry dominikanki. Jak czytamy w oświadczeniu na Facebooku:

„Przez osoby ze środowiska Pani Minister jesteśmy nazywane „betonem” — kimś, kto rzekomo nie rozumie, co jest prawdziwym dobrem dla Dzieci. W nowej ustawie pojawia się zapis, że Dzieci nie będą już kierowane do naszego Domu i innych tego typu miejsc.”

– piszą dominikanki.

Z niepokojem odnoszą się także do proponowanych do tworzenia przez ministerstwo ośrodków terapeutycznych:

„Może rzeczywiście Dzieci z czterokończynowym porażeniem, z wadami genetycznymi, z głębokim autyzmem, zaczną biegać, mówić i założą swoje rodziny właśnie dzięki OŚRODKOM TERAPEUTYCZNYM. Byłoby super. Ale każdy, kto miał do czynienia z Dziećmi z głębokimi niepełnosprawnościami, wie, że to wizja oderwana od realiów — że mówimy o codziennym wsparciu, godności, bezpieczeństwie i jakości życia, a nie o cudownych przemianach…”

Dramatyczny apel dominikanek z Domu Chłopaków w Broniszewicach

Podopieczni Domu Chłopaków często nie mają alternatywy w postaci rodzinnej opieki zastępczej, a ich stan zdrowia wymaga specjalistycznego wsparcia.

Siostry dominikanki prowadzące Dom Chłopaków opublikowały dramatyczny apel, w którym wyrażają obawę o przyszłość miejsca i jego mieszkańców. Podkreślają, że ich podopieczni często nie mają realnej alternatywy w postaci rodzinnej opieki zastępczej, a ich stan zdrowia wymaga specjalistycznego wsparcia.

Sprawa szybko stała się przedmiotem gorącej debaty w mediach i internecie. Jedni wskazują, że system opieki w Polsce wymaga reform i odejścia od rozwiązań opartych na dużych instytucjach. Inni odpowiadają, że zmiany nie mogą prowadzić do likwidacji miejsc, które realnie działają i zapewniają opiekę tam, gdzie państwo często nie ma gotowych alternatyw.

Wątpliwości budzi również tempo i sposób wprowadzania zmian. Krytycy zwracają uwagę, że bez równoczesnego stworzenia skutecznej i dostępnej sieci wsparcia środowiskowego nowe regulacje mogą pozostawić część dzieci bez odpowiedniej opieki.

Dalsza część tekstu pod galerią zdjęć. 

Fot. Dom Chłopaków w Broniszewicach

Wraca niepewność z 2023 roku?

To nie pierwsze zawirowanie wokół domu prowadzonego przez siostry dominikanki w Broniszewicach. W 2023 roku ta sama placówka znalazła się w centrum sporu o finansowanie i groźbę utraty dotacji. Po interwencjach i nagłośnieniu sprawy decyzja została ostatecznie zmieniona, a siostry oraz rodziny podopiecznych mogły odetchnąć z ulgą.

Tamta sytuacja pokazała jednak coś więcej niż tylko administracyjny chaos. Ujawniła kruchość systemu, w którym nawet dobrze funkcjonujące, potrzebne i sprawdzone miejsca mogą z dnia na dzień znaleźć się na krawędzi. Wystarczy decyzja urzędnicza, by pod znakiem zapytania stanęły lata pracy, zaangażowania i odpowiedzialności za najsłabszych.

Dzisiejsza dyskusja o „deinstytucjonalizacji” wygląda więc dla wielu jak powtórka z tamtego scenariusza – tyle że w większej skali. Znów pojawia się niepewność, znów dramatyczne apele i znów poczucie, że zamiast stabilnego wsparcia jest ciągła walka o przetrwanie.

Klasyczny przejaw urzędniczego myślenia

Trudno oprzeć się wrażeniu, że mamy do czynienia z klasycznym przykładem urzędniczego myślenia, w którym teoria wygrywa z praktyką. „Deinstytucjonalizacja” brzmi nowocześnie i dobrze prezentuje się w dokumentach. Problem zaczyna się wtedy, gdy zderza się z rzeczywistością.

W Broniszewicach nie ma abstrakcyjnego „modelu opieki”. Są konkretne dzieci, często ciężko chore, wymagające stałej, specjalistycznej pomocy. Są ludzie, którzy przez lata budowali miejsce zdolne taką pomoc zapewnić.

I jest państwo, które zamiast wzmacniać to, co działa, proponuje rozwiązanie polegające na stopniowym wygaszeniu.

Kiedy państwo zacznie traktować takie miejsca jak partnera, a nie problem do rozwiązania?

Trudno nie zadać w tym kontekście podstawowego pytania: kiedy państwo zacznie traktować takie miejsca jak partnera, a nie problem do rozwiązania? Kiedy zamiast generować kolejne zagrożenia, zacznie realnie wspierać inicjatywy, które wykonują pracę, jakiej system publiczny często nie jest w stanie udźwignąć?

Jeśli każda kolejna decyzja będzie oznaczała dla takich placówek nerwowe oczekiwanie na to, czy przetrwają kolejny rok, trudno mówić o jakiejkolwiek odpowiedzialnej polityce społecznej. To zarządzanie kryzysem, który państwo samo co chwilę wywołuje.

Reformy są potrzebne, ale tylko wtedy, gdy poprawiają rzeczywistość, a nie ją komplikują. Jeśli jedynym realnym efektem nowych przepisów ma być zamykanie sprawdzonych placówek bez zapewnienia alternatywy, to nie jest żadna modernizacja systemu. To jego demontaż ubrany w eleganckie, urzędowe słowa.

Fot. Dom Chłopaków w Broniszewicach