- Od 10 lipca 2027 roku w całej Unii Europejskiej zacznie być stosowane rozporządzenie 2024/1624 dotyczące przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu.
- Nowe regulacje przewidują obowiązek identyfikacji klientów przy określonych transakcjach. W Polsce może to oznaczać konieczność podania numeru PESEL.
- Nie oznacza to jednak, że od tej daty każdy klient będzie musiał legitymować się przy kasie.
Kto i kiedy będzie podawał PESEL?
Podstawową granicą przewidzianą w art. 19 rozporządzenia jest transakcja okazjonalna o wartości co najmniej 10 tys. euro, czyli około 44 tys. zł. Weryfikacja będzie konieczna również wtedy, gdy transakcja zostanie rozbita na kilka powiązanych operacji. Obowiązek może pojawić się także niezależnie od wartości zakupów, jeżeli istnieje podejrzenie prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu albo wątpliwości dotyczące wcześniej uzyskanych danych klienta.
Regulacje obejmą określone grupy przedsiębiorców. Chodzi między innymi o handel metalami i kamieniami szlachetnymi, dobrami kultury oraz towarami o wysokiej wartości. W tej ostatniej kategorii znalazły się między innymi samochody kosztujące ponad 250 tys. euro, a także drogie statki i samoloty.
W przypadku handlu dobrami kultury obowiązek dotyczy transakcji o wartości co najmniej 10 tys. euro. Zwykłe sklepy spożywcze, odzieżowe czy elektroniczne nie zostaną automatycznie objęte obowiązkiem identyfikowania każdego klienta.
PESEL, dane osobowe i weryfikacja tożsamości
Artykuł 22 rozporządzenia określa zakres danych potrzebnych do identyfikacji osoby fizycznej. Wymienia między innymi imię i nazwisko, miejsce i pełną datę urodzenia, obywatelstwo, miejsce zamieszkania oraz krajowy numer identyfikacyjny, jeżeli jest stosowany.
W polskich realiach takim numerem jest PESEL. Nie jest to jednak przepis nakazujący podawanie go przy każdym zakupie. To element procedury identyfikacyjnej stosowanej przez podmioty objęte regulacją.
Tożsamość klienta będzie można potwierdzić za pomocą dokumentu tożsamości i wiarygodnych źródeł albo odpowiednich środków identyfikacji elektronicznej.
Argumenty zwolenników: walka z przestępczością finansową
Zwolennicy nowych regulacji wskazują przede wszystkim na potrzebę ograniczenia prania pieniędzy. Drogi samochód, biżuteria czy dzieło sztuki mogą być sposobem na zamianę pieniędzy pochodzących z przestępstwa w legalnie wyglądający majątek.
Identyfikacja nabywcy ma utrudnić takie operacje. Pozwala ustalić, kto faktycznie kupił kosztowny przedmiot, a w razie podejrzeń ułatwia służbom odtworzenie przepływu pieniędzy i ustalenie beneficjentów transakcji.
Zwolennicy argumentują również, że wspólne zasady w państwach UE ograniczą możliwość wykorzystywania różnic między krajowymi systemami kontroli. Przestępcy nie powinni móc swobodnie przenosić podejrzanych operacji do państwa, w którym identyfikacja klientów jest mniej rygorystyczna.
Krytycy: prywatność i ryzyko gromadzenia danych
Przeciwnicy rozszerzania kontroli zwracają uwagę na drugą stronę tego rozwiązania. Każda dodatkowa procedura identyfikacji oznacza gromadzenie kolejnych informacji o obywatelach. Dane dotyczące tożsamości, zakupów i sytuacji finansowej mogą stać się atrakcyjnym celem dla cyberprzestępców.
Pojawia się też pytanie o proporcje.
Walka z praniem pieniędzy jest uzasadnionym celem, ale czy rzeczywiście wymaga tak daleko idącej ingerencji w prywatność klientów?
Krytycy mogą również wskazywać na koszty wdrożenia nowych procedur, dodatkowe obowiązki przedsiębiorców i ryzyko utrudnienia legalnych transakcji.
Niepokój budzi także możliwość stopniowego rozszerzania katalogu kontrolowanych towarów i transakcji. To, co dziś dotyczy określonych branż i wysokich kwot, w przyszłości może stać się argumentem za kolejnymi ograniczeniami anonimowości.
Bezpieczeństwo czy kolejny krok w stronę kontroli?
Rozporządzenie 2024/1624 nie wprowadza powszechnego obowiązku podawania PESEL-u podczas zakupów. Sensacyjnie brzmiące nagłówki o końcu anonimowych zakupów wymagają więc sprostowania. Zmiana jest jednak realna i dotyczy konkretnych transakcji oraz przedsiębiorców.
Pozostaje pytanie o granice ingerencji państwa i instytucji unijnych w prywatność obywateli. Skuteczna walka z przestępczością finansową nie powinna oznaczać automatycznego traktowania każdego klienta jak potencjalnego podejrzanego. O tym, czy nowe rozwiązanie zachowa właściwe proporcje, zdecydują również praktyka stosowania przepisów i zabezpieczenia gromadzonych danych.
Postaw nam kawę!
Nasza działalność systematycznie się rozwija i pochłania coraz więcej czasu, dlatego Twoje wsparcie, choćby symboliczne, będzie bezcenne. Dziękujemy!
