Sąd Najwyższy uchyla zarządzenia. O co właściwie chodziło?
30 października sędzia Anna Korwin-Piotrowska wydała zarządzenia o „natychmiastowej przerwie w czynnościach służbowych” Bogdana Święczkowskiego i wiceprezesa TK Bartłomieja Sochańskiego. Na miesiąc odsunięto ich od obowiązków, w tym kierowania Trybunałem.
Korwin-Piotrowska powołała się na art. 130 Prawa o ustroju sądów powszechnych oraz swój status „sędziego najstarszego stażem” – bez podstawy prawnej. Zarzuty wobec kierownictwa TK dotyczyły między innymi niedopuszczenia do orzekania sędziów wybranych przez obecną większość sejmową, sposobu wyznaczania składów orzekających oraz blokowania Zgromadzenia Ogólnego.
Święczkowski i Sochański zaskarżyli zarządzenia do Sądu Najwyższego. Początkowo, 6 listopada, sędzia Zbigniew Korzeniowski uznał, że SN nie jest właściwy do rozpatrzenia sprawy. Przekazał ją Trybunałowi Konstytucyjnemu. 10 listopada nastąpił zwrot. Sąd Najwyższy uchylił wcześniejsze postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Izbie Odpowiedzialności Zawodowej. Tego samego dnia Izba uchyliła zarządzenia dotyczące Święczkowskiego i Sochańskiego.
W uzasadnieniu wskazano, że skoro podstawą wydania zarządzeń był art. 130 Prawa o ustroju sądów powszechnych, zastosowanie znajduje również mechanizm kontroli przewidziany w przepisach o Sądzie Najwyższym.
Prawnicy podzieleni. Każdy ma „swoje prawo”
I tu zaczyna się problem. Bo nawet rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego nie zakończyło sporu.
Konstytucjonalista dr Mateusz Radajewski na łamach „Rzeczpospolitej” przedstawił stanowisko, według którego zarządzenia Korwin-Piotrowskiej od początku nie miały podstaw prawnych. Zwrócił uwagę, że art. 130 Prawa o ustroju sądów powszechnych przewiduje szczególne kompetencje ministra sprawiedliwości wobec prezesów sądów powszechnych. Minister nie sprawuje jednak nadzoru nad Trybunałem Konstytucyjnym. Nie można więc dowolnie przenosić tych uprawnień na innego sędziego.
Jeszcze bardziej dosadnie wypowiadał się konstytucjonalista prof. Jacek Zaleśny. Jego zdaniem prawo nie przewiduje konstrukcji, na którą powołała się Korwin-Piotrowska. Podkreślał, że decyzji o zawieszeniu prezesa TK nie może podejmować pojedynczy sędzia.
Inaczej sytuację interpretował były prezes – o zgrozo! – Trybunału Jerzy Stępień. Przyznał, że teoretycznie dostrzega formalne podstawy do wydania takiego zarządzenia przez sędziego najstarszego stażem, choć zastrzegł, że sprawa wymaga „dokładniejszej analizy”.
Z kolei prof. Ewa Łętowska określiła sytuację mianem „hard case”, czyli trudnego przypadku prawnego, w którym przepisy nie dają prostej odpowiedzi. Zwróciła też uwagę na konsekwencje dla autorytetu Trybunału.
Spór nie kończy się jednak na konstytucjonalistach. Sędzia Sądu Najwyższego Michał Laskowski uznał rozstrzygnięcie Izby Odpowiedzialności Zawodowej za bezprawne i nieskuteczne, twierdząc, że SN nie miał kompetencji do zajmowania się tą sprawą. Odmienne stanowisko przedstawił sędzia Aleksander Stępkowski, który uważa, że orzeczenie powinno zostać wykonane.
Wyrok jest, ale drzwi pozostają zamknięte
Anna Korwin-Piotrowska nie zamierza podporządkować się rozstrzygnięciu SN. W komunikacie z 10 listopada oświadczyła, że „orzeczenia Sądu Najwyższego nie mają wpływu na skuteczność wydanych przez nią zarządzeń”. Według jej interpretacji kontrolować je może wyłącznie sąd dyscyplinarny Trybunału Konstytucyjnego.
Waldemar Żurek zareagował na rozstrzygnięcie SN ironią, porównując je do orzeczenia o płaskości Ziemi. Z kolei Donald Tusk ocenił, że sprawa Trybunału jest rozstrzygnięta, a sama instytucja ma funkcjonować i orzekać.
Tymczasem Bogdan Święczkowski 12 i 13 listopada ponownie próbował dostać się do siedziby TK. Powoływał się na postanowienie Sądu Najwyższego oraz przysługujące mu uprawnienia prezesa i administratora budynku. Policja nie umożliwiła mu wejścia.
Dalsza część tekstu pod zdjęciem.
I tak oto mamy sytuację, w której najwyższy organ sądowy wydaje rozstrzygnięcie, a osoba kierująca pracami instytucji, której ono dotyczy, oświadcza, że nie zamierza uznać jego skutków.
Prawo według własnego obozu
Można oczywiście dyskutować o legalności wyboru poszczególnych sędziów TK, o sporze wokół ślubowania przed prezydentem, o udziale tak zwanych sędziów dublerów w przeszłości czy o sposobie zarządzania Trybunałem przez Bogdana Święczkowskiego. Są to rzeczywiste problemy, które wymagają prawnych rozstrzygnięć. Pytanie czyich…
Nie można jednak przyjąć, że każda ze stron ma prawo samodzielnie wybierać sobie organy, których orzeczenia zamierza respektować. Jeżeli rozstrzygnięcie nie odpowiada politycznej lub instytucjonalnej koncepcji, nie wystarczy ogłosić, że nie ma ono znaczenia.
Przez lata słyszeliśmy zapewnienia, że najważniejsza jest praworządność, niezależność sądów i respektowanie orzeczeń. Dzisiaj obserwujemy, jak te same zasady stają się przedmiotem interpretacji zależnej od tego, kto akurat znajduje się po właściwej stronie sporu.
Szczególnie niepokojące jest to, że o faktycznym dostępie do konstytucyjnego organu władzy sądowniczej decyduje policyjny kordon, a nie jednoznacznie respektowane reguły prawne.
Polska nie potrzebuje prawa dla jednych i prawa dla drugich. Nie potrzebuje również kolejnych samozwańczych interpretatorów i dostawców opinii, którzy uznają własne stanowisko za ostateczne tylko dlatego, że mają możliwość egzekwowania go siłą instytucjonalną.
Jeżeli prawo ma obowiązywać wyłącznie wtedy, kiedy pasuje do naszych poglądów, to przestaje być prawem, a staje się narzędziem walki o władzę. Władzę oderwaną od reguł demokracji.
Postaw nam kawę!
Nasza działalność systematycznie się rozwija i pochłania coraz więcej czasu, dlatego Twoje wsparcie, choćby symboliczne, będzie bezcenne. Dziękujemy!
