Krzyk na przystanku autobusowym, dwie nieotwarte butelki piwa w mieszkaniu i cała machina państwowa rzucona przeciwko trzy- i czteroletniemu dziecku oraz ich rodzicom. Gdy Rzeczniczka Praw Dziecka Monika Horna-Cieślak osobiście zaangażowała się w spór z matką na warszawskiej Białołęce, finałem było przymusowe odebranie maluchów do domu dziecka – mimo sprzeciwu policji, kuratora i sądu.
Sprawa odsłania nie tylko mechanizmy przemocy instytucjonalnej, ale każe postawić też pytanie o granice bezkarnej ingerencji urzędników w życie prywatne obywateli.
Chronologia wydarzeń: od ulicznej sprzeczki do domu dziecka
W piątek, 14 sierpnia 2026 roku, Monika Horna-Cieślak na przystanku autobusowym na warszawskiej Białołęce dostrzegła matkę z dwójką dzieci. Gdy kobieta gwałtownie szarpnęła dziecko próbujące wbiec na ulicę i zaczęła na nie krzyczeć, Rzeczniczka Praw Dziecka postanowiła zareagować. W odpowiedzi została wulgarnie zbyta przez wzburzoną matkę, co skłoniło RPD do natychmiastowego wezwania patrolu policji.
Przybyli na miejsce funkcjonariusze po zweryfikowaniu sytuacji jednoznacznie ocenili jednak, że nie ma podstaw do wydawania nakazów czy zakazów w trybie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej.
Jeszcze tego samego dnia pracownik Biura RPD kontaktował się telefonicznie z sędzią dyżurnym, próbując przekonać go do wydania decyzji o odebraniu małoletnich, jednak sąd nie dopatrzył się do tego przesłanek.
Następnego dnia, w sobotę 15 sierpnia, kurator sądowy przeprowadził na zlecenie sądu pilny wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania rodziny i kategorycznie stwierdził brak jakichkolwiek podstaw do zabezpieczenia dzieci w pieczy zastępczej. Mimo to z Biura RPD wyszedł kolejny telefon do sądu. Gdy procedura sądowa nie przyniosła oczekiwanego przez RPD rezultatu, w dzień wolny od pracy zorganizowano nadzwyczajne spotkanie robocze na posterunku policji z udziałem RPD oraz Komendanta Stołecznego Policji.
W konsekwencji policjantka – która, jak się później okazało, osobiście nigdy nie widziała dzieci ani rodziców – wydała wobec rodziców nakaz opuszczenia lokalu i zakaz zbliżania się do dzieci. Wobec braku możliwości zapewnienia natychmiastowej opieki ze względu na wydane zakazy, trzy- i czteroletnie maluchy zostały wywiezione do domu dziecka.
Ostatecznie spór rozstrzygnął sąd opiekuńczy, który po zbadaniu sprawy nakazał natychmiastowy powrót dzieci do domu rodzinnego.
„Znamiona przemocy instytucjonalnej”, pies tropiący i dwa piwa
„Machina państwowa i urzędowa uruchomiona w sposób rażąco nieproporcjonalny do zaistniałego zdarzenia”
Decyzja sądu opiekuńczego zawiera wyjątkowo surową ocenę działań podjętych z inicjatywy RPD. Sąd jednoznacznie orzekł, że w ocenie całokształtu przebiegu zdarzeń działania organów pozasądowych „mogą nosić wyraźne znamiona przemocy instytucjonalnej wobec tej rodziny”, a „machina państwowa i urzędowa została tu uruchomiona w sposób rażąco nieproporcjonalny do zaistniałego zdarzenia”. Przypominając, że punktem wyjścia było co najwyżej szarpnięcie dziecka i wulgaryzmy wobec RPD, sąd podkreślił, iż „działania organów pozasądowych, które doprowadziły do faktycznego umieszczenia dzieci w placówce opiekuńczo-wychowawczej bez orzeczenia sądu, były działaniami podjętymi w warunkach braku rzeczywistego, nagłego bezpośredniego zagrożenia ich zdrowia i życia czy bezpieczeństwa”.
W pisemnym uzasadnieniu sąd odniósł się bezpośrednio do przebiegu interwencji w domu rodziny, w tym do przeprowadzonego przeszukania. Jak wskazano w orzeczeniu:
„w trakcie skrajnie rygorystycznych czynności przeszukania domu, podczas których zaangażowano nawet specjalistycznego psa tropiącego, nie ujawniono w miejscu zamieszkania jakichkolwiek substancji zakazanych przez ustawę o przeciwdziałaniu narkomanii”.
Sąd zdruzgotał przy tym próby czynienia pretekstu z legalnych substancji odnalezionych w mieszkaniu, zaznaczając, że:
„argument, jakoby o konieczności natychmiastowego odebrania dzieci i umieszczenia ich w pieczy zastępczej miał decydować fakt ujawnienia w miejscu zamieszkania rodziny dwóch butelek piwa, jest – w ocenie Sądu – całkowicie chybiony i wręcz absurdalny”.
Wskazano również, że rodzice nie znajdowali się pod wpływem alkoholu oraz że:
„czynienie z legalnie posiadanych dwóch sztuk piwa podstawy do traumatycznego rozdzielenia rodziny i uruchamiania tak potężnej machiny państwowej jawi się jako działanie rażąco nieproporcjonalne, krzywdzące dla rodziców i głęboko szkodliwe dla dobra samych dzieci”.
Sąd wyraził głęboki niepokój z powodu osobistej roli, jaką odegrała w tej sprawie Monika Horna-Cieślak. W uzasadnieniu zauważono, że jej zachowanie świadczyć może o „próbie wykorzystania autorytetu piastowanego urzędu do przeforsowania z góry założonej, na podstawie osobistego poczucia obrażenia przez matkę małoletnich, tezy o konieczności zabrania jej dzieci”. Ponadto wskazano, iż:
„umieszczenie dzieci w pieczy zastępczej stanowi najbardziej drastyczną formę ingerencji państwa we władzę rodzicielską jako środek ostateczny nie może być stosowany pochopnie”.
Sąd przypomniał przy tym fundamentalną zasadę, że „dobro dzieci nie polega na wychowywaniu ich w sterylnych laboratoryjnych warunkach przez ludzi o nieskazitelnej i kryształowej przeszłości lecz na zapewnieniu im ciągłości emocjonalnej i opieki ze strony rodziców”.
Odnosząc się do samej instytucji, sąd sformułował gorzki apel, pisząc:
„Wielką prośbą, a wręcz gorącym błaganiem sądu jest, aby Rzecznik Praw Dziecka z taką samą żarliwością, determinacją i skutecznością zaangażowała się w realne działania na rzecz systemowej poprawy dramatycznego funkcjonowania pieczy zastępczej w Warszawie, z jaką to żarliwością zaangażowała się w podejmowanie nieformalnych, poza procesowych, i pospiesznych czynności, które w konsekwencji doprowadziły do niepotrzebnego umieszczenia tych maleńkich dzieci na ten czas w placówce opiekuńczo-wychowawczej”.
RPO Monika Horna-Cieślak i jej narracja
Rzeczniczka Praw Dziecka kategorycznie odrzuca oskarżenia o wywieranie nacisków oraz nadużycie władzy.
W oficjalnych oświadczeniach oraz w wywiadach telewizyjnych Monika Horna-Cieślak podkreśla, że była bezpośrednim świadkiem „gwałtownej przemocy fizycznej i psychicznej na przystanku”, gdzie matka wyzywała dzieci od wulgaryzmów oraz szarpała jedno z nich. Urzędniczka przekonuje, iż reagowanie w takiej sytuacji stanowiło jej bezpośredni obowiązek prawny i obywatelski.
Dalsza część tekstu pod wideo
RPD broni podejmowanych kroków, powołując się na historię rodziny, w tym prowadzoną procedurę Niebieskiej Karty oraz wcześniejszy nadzór kuratorski, co w jej ocenie nakazywało podjęcie zdecydowanych działań w obliczu nowych czynników ryzyka. Tłumacząc organizację narady na policji w trakcie długiego weekendu, Horna-Cieślak wyjaśnia, że w dni wolne instytucje pomocowe nie pracują, a kwestia bezpieczeństwa dzieci nie mogła czekać do poniedziałku. Rzeczniczka wielokrotnie przywołuje przy tym tragiczną sprawę skatowanego Kamilka z Częstochowy, argumentując, że państwo i jego służby nie mogą biernie czekać na rozwój wypadków i stawiać formalności ponad ochronę życia i zdrowia dzieci.
Wcześniejsze kontrowersje wokół Biura Rzecznika Praw Dziecka
Sprawa z Białołęki nie jest jedynym kryzysem wizerunkowym i prawnym, z jakim zmaga się urząd kierowany przez Monikę Horną-Cieślak.
Do sądu trafił pozew byłego pracownika BRPD, 26-letniego prawnika Łukasza Korzeniowskiego, który oskarża instytucję o mobbing, nadmierną kontrolę, atmosferę lęku oraz narzucanie wycieńczającego tempa pracy. Z opublikowanych relacji wynika, że pracownikom nakładano od 150 do nawet 400 spraw jednocześnie oraz oczekiwano ciągłej gotowości w weekendy i wieczory, co u powoda doprowadziło do załamania zdrowotnego i stanów lękowych wymagających specjalistycznego leczenia.
W Biurze RPD trwa obecnie kontrola Państwowej Inspekcji Pracy, a sprawą zainteresował się także Senat. Monika Horna-Cieślak zdecydowanie zaprzecza zarzutom o mobbing, tłumacząc trudności organizacyjne ogromnym napływem spraw do urzędu.
Szerokie dyskusje wywołała również wcześniejsza inicjatywa RPD krytykująca akcje nagradzania uczniów ze świadectwem z biało-czerwonym paskiem, np. darmowymi lodami w lokalnych punktach gastronomicznych. Działanie to spotkało się z krytyką części opinii publicznej i polityków, którzy zarzucali rzeczniczce ideologiczne zacietrzewienie i zastępowanie realnej opieki nad dziećmi symbolicznym sporem.
Granice państwowej ingerencji w sprawy rodziny
Prawo rodzinne traktuje odebranie dziecka jako środek ostateczny, po który wolno sięgać jedynie w sytuacjach bezpośredniego i niepodważalnego zagrożenia
Wydarzenia każą postawić fundamentalne pytanie o granice, jakich władza publiczna nie powinna przekraczać pod pretekstem ochrony obywateli. Prawo rodzinne traktuje odebranie dziecka jako środek ostateczny, po który wolno sięgać jedynie w sytuacjach bezpośredniego i niepodważalnego zagrożenia. Gdy urzędnik państwowy przekracza swoje ramy wykonawcze, ignoruje oceny kuratorów oraz pierwszych patroli policji i wywiera presję na organy administracyjne, dochodzi do niebezpiecznego odwrócenia ról – instytucja stworzona do ochrony praw sama staje się źródłem przemocy.
Przejęcie przez państwo roli rozstrzygającej w sprawach wychowawczych nie może opierać się na emocjach, arbitralnych ocenach czy urazach osobistych funkcjonariuszy. Ochrona najmłodszych wymaga bezwzględnego przestrzegania procedur prawnych, ponieważ to właśnie one gwarantują, że interwencja państwa służy rzeczywistemu dobru dziecka, a nie stanowi demonstracji bezkarnej władzy aparatów państwowych.
